Тойота Йўли: Дунёдаги энг йирик ишлаб чиқарувчининг 14 та бошқарув принципи
Искандар Махмудов
Тойота Ишлаб Чиқариш Тизими
Тойота компанияси муваффақиятининг сири нимада? Бу савол кўпчиликни қизиқтиради. Жавоб эса Мичиган Университети профессори Жеффри Лайкернинг “Тойота йўли: Дунёдаги энг йирик ишлаб чиқарувчининг 14 та бошқарув принциплари” номли халқаро бестселлерида ётади. Китоб 2004 йилда нашр этилган бўлса-да, ҳозирги кунда ҳам ишлаб чиқариш соҳасида кенг қўлланилади.
Китобда нафақат Тойота компаниясининг муваффақияти, балки унинг машҳур Тойота Ишлаб Чиқариш Тизими (Toyota Production System - TPS) ҳақида ҳам батафсил ёзилган. Бу тизим 1990 йилларда “тежамкор ишлаб чиқариш” тушунчасига асос солди ва корпоратив маданиятнинг муҳим қисмига айланди. Тизимнинг энг асосий тушунчаларидан бири – кайзен, яъни доимий такомиллашувдир.
Тойота компаниясининг 14 та бошқарув принципи
- Узоқ муддатли фойда келтирувчи қарорлар қабул қилиш. Бу компаниянинг барқарор ривожланишини таъминлайди.
- Узлуксиз жараён оқимини яратиш. Бу орқали муаммолар тезда аниқланади ва бартараф этилади.
- Ортиқча ишлаб чиқаришни олдини олиш учун харидор талабига мослашувчан тизимлардан фойдаланинг (Pull system). Бу ортиқча ишлаб чиқаришнинг олдини олади.
- Ишлаб чиқаришдаги юкламаларни текислаш (Хейжунка). Бу ресурслардан оқилона фойдаланишга ёрдам беради.
- Сифатни таъминлаш учун ишлаб чиқаришни тўхтатиш маданиятини шакллантириш (Jidoka). Бу муаммоларни тезкорлик билан ҳал қилишга ундайди.
- Стандартлаштириш ва доимий такомиллаштириш. Бу ходимлар салоҳиятини оширади.
- Визуал назоратдан фойдаланиш. Бу шаффофликни оширади ва муаммоларни яширмайди.
- Синчковлик билан синовдан ўтган технологияларни қўллаш. Бу ишончлиликни оширади.
- Етакчиларни ўстириш ва ривожлантириш. Улар компания фалсафасини яхши тушуниб, бошқаларга ўргатади.
- Ғайриоддий ходимлар ва гуруҳларни шакллантириш. Улар компания ривожига катта ҳисса қўшади.
- Етказиб берувчилар билан яқин ҳамкорлик қилиш ва уларни ривожлантириш. Бу бутун тармоқни такомиллаштиради.
- Вазиятни ўрганиш учун шахсан бориб кўриш (Генчи Генбутсу). Бу тўғри қарорлар қабул қилишга ёрдам беради.
- Барча вариантларни синчковлик билан кўриб чиқиш ва тезкорлик билан амалга ошириш (Немаваши). Бу мослашувчанликни оширади.
- Мунтазам таҳлил (Хансей) ва такомиллашиш (Kaizen) орқали ўрганиб ривожланиш. Бу компанияни рақобатбардош қилади.
Тойота Ишлаб Чиқариш Тизими ва унинг принциплари нафақат Тойота, балки бошқа кўплаб компаниялар муваффақиятининг калити бўлиб хизмат қилмоқда. Ушбу тизимни тушуниш ва қўллаш орқали ҳар қандай ташкилот ўз самарадорлигини ошириши мумкин. Зеро, бугунги рақобатдош бозорда муваффақиятга эришиш учун доимий такомиллашув ва инновациялар зарур. Тойота йўли эса бунга яққол мисол бўла олади.
