Таъсир ўтказишнинг 5 эшиги: Ишонтириш санъати ва психологияси

Биз ҳар куни, хоҳлаймизми-йўқми, бошқаларга таъсир ўтказамиз. Бу баъзан далиллар орқали, баъзан тинглаш орқали, баъзида эса шунчаки ўз қарашларимизни ҳикоя қилиш орқали содир бўлади. Аслида эса, таъсир ўтказишни таклиф сифатида қабул қилиш мумкин.

Бу – инсонлар билан улар турган жойда учрашиш, уларнинг дунёсига ҳурмат билан кириш ва улар ўз ихтиёри билан киришни танлаши мумкин бўлган эшикни очиш санъатидир.

Бу постда таъсир ўтказишнинг бешта “эшиги” ҳақида сўз боради: Мантиқ, Қатъият, Музокара, Илҳом ва Алоқа.

Шахсий услуб ва унинг чегаралари

Ҳар биримизнинг ўз табиий услубимиз бор: кимдир фактларга таянади, кимдир қатъий ишончга; баъзилар муроса излайди, бошқалар эса илҳомлантирувчи ҳикояларга. Буларнинг ҳеч бири нотўғри эмас.

Бироқ, бизнинг табиий услубимиз нафақат қандай гапиришимизни, балки дунёни қандай кўришимизни ҳам белгилайди. Агар мен маълумотларга суянсам, кимнингдир ҳикоясини илҳомлантирувчи эмас, заиф деб қабул қилишим мумкин. Агар мен қатъиятни афзал кўрсам, иккиланишни масъулиятсизлик деб тушунишим мумкин, ваҳоланки у музокара учун имконият бўлиши мумкин.

Бизнинг севимли эшигимиз фильтрга айланади. Энг катта хавф шундаки, биз бу фарқни қаршилик деб адаштирамиз ва суҳбатдошимизни “қийин одам” деб ўйлаймиз, аслида эса улар шунчаки бошқа эшик олдида турган бўлишади.

Таъсир ўтказиш айнан шу камтарликдан – биз энг кўп ишонган эшик бошқалар кутаётган эшик бўлмаслиги мумкинлигини тан олишдан бошланади.

1. Мантиқ эшиги

Бу эшик олдида фактлар, рисклар ва самарадорликни қадрлайдиганлар туради. Уларга тайёргарлик билан, аниқ режа ва исботлар орқали ёндашилади. Лекин фақат мантиққа берилиш муносабатни совутиши ва ҳамдардликка ўрин қолдирмаслиги мумкин.

2. Қатъият эшиги

Бу эшик олдида қатъий позиция ва лўндаликни ҳурмат қиладиганлар туради. Улар учун аниқлик – ҳурмат шакли. Бундай ёндашув ишонч билан, қисқа ва аниқ гапиришни тақозо этади. Аммо қатъият осонлик билан тажовузкорликка айланиб, мулоқотни тўхтатиб қўйиши мумкин.

3. Музокара эшиги

Бу эшик олдида “ғалаба” эмас, балки ўзаро манфаатни қидирадиганлар туради. Улар мослашувчанликни афзал кўришади. Бунда диққат билан тинглаш ва муаммони биргаликда ҳал қилишни таклиф этиш муҳим. Бироқ, доимий муросага келиш сизни заиф ва ўз позициясига эга эмасдек кўрсатиши мумкин.

4. Илҳом эшиги

Бу эшик олдида техник тафсилотлардан кўра мақсад ва қадриятлар ҳақидаги суҳбатларни қадрлайдиганлар туради. Уларга ҳикоялар сўзлаш ва ғояларни қадриятлар билан боғлаш орқали яқинлашилади. Лекин аниқ қадамлар билан мустаҳкамланмаган илҳом қуруқ ваъдага айланиб, ишончни сўндириши мумкин.

5. Алоқа эшиги

Бу эшик олдида “яна ким шундай қиляпти?” деб сўрайдиган ва ижтимоий исботга таянадиганлар туради. Уларга ўзаро танишларни жалб қилиш, тавсиялар ва ҳаётий мисоллар келтириш орқали таъсир ўтказилади. Шу билан бирга, фақат бошқаларга таяниш шахсий позициянгизни заифлаштириши мумкин.

Таъсир ўтказишнинг парадокси

Бу бешта эшикнинг ҳар бири муносабатларга йўл очади. Лекин уларнинг ҳар бири, агар меъёрдан ошса, деворга айланади: Мантиқ совуқлашади, қатъият зулмга айланади, музокара заифликка, илҳом қуруқ сўзларга, алоқалар эса қарамликка.

Асосий вазифага ўз табиий услубимиздан воз кечиш эмас, балки у қачон иш бермаётганини пайқай олиш ва ўзимизга “Суҳбатдошим қайси эшик олдида турибди? У қандай тилда гапиряпти?” деган савол бериш киради. Шунда таъсир ўтказиш ўзимиз билган эшикни қаттиқроқ тақиллатишдан кўра, суҳбатдошимиз очиб турган эшик томонга юришга айланади.

Кўндириш – бу ақлли тактикалар ёки манипуляция эмас. Бу – ҳозир бўлиш, тинглаш ва суҳбатдош учун нима муҳимлигини англаб, унга тўғри йўлни онгли равишда таклиф қилишдир.

Кейинги суҳбатингизда қайси эшикни тақиллатишни танлайсиз?