Навигатор йўналишни қайта ҳисоблаганда эътибор берганмисиз? У вазиятга ҳиссиёт билан эмас, таҳлил билан ёндашади: ҳозирги нуқтани аниқлайди ва манзилга элтувчи энг мақбул йўлни қайта ҳисоблаб чиқади.

Биз ҳам йил сўнгида холисона сарҳисоб қилсак, ҳозирги йўлимизни асл мақсадларимиз сари тўғрилаш осонроқ бўлади.

Бошқарув фани ва психологияда вазиятни тўғри баҳолаш учун юзаки фактларга эмас, туб сабабларга эътиборни қаратиш тавсия қилинади. Буни қуйидаги саволлар орқали амалга оширса бўлади:

💎 Энергия манбаи:
Ўтган йил давомида бажарилган қайси ишлар менга энг кўп ички қониқиш ва энергия берди? Бу менинг кучли томонларим ва асл ички қониқиш омилларимни аниқлашга ёрдам беради.

Биз ҳар куни, хоҳлаймизми-йўқми, бошқаларга таъсир ўтказамиз. Бу баъзан далиллар орқали, баъзан тинглаш орқали, баъзида эса шунчаки ўз қарашларимизни ҳикоя қилиш орқали содир бўлади. Аслида эса, таъсир ўтказишни таклиф сифатида қабул қилиш мумкин.

Бу – инсонлар билан улар турган жойда учрашиш, уларнинг дунёсига ҳурмат билан кириш ва улар ўз ихтиёри билан киришни танлаши мумкин бўлган эшикни очиш санъатидир.

Бу постда таъсир ўтказишнинг бешта “эшиги” ҳақида сўз боради: Мантиқ, Қатъият, Музокара, Илҳом ва Алоқа.

Ривожланишнинг асосида доим мулоқот ётади. Кучли жамоани шакллантириш нафақат тўғри вазифа қўйиш, балки фикр-мулоҳазаларни тўғри етказа олиш ва қабул қила билиш маҳоратига ҳам боғлиқ. Бу икки томонлама ҳаракатни талаб қиладиган нозик жараёндир.

Аксарият ҳолларда раҳбарлар ҳам, ходимлар ҳам фикр билдиришга иккиланади. Раҳбар “танқидим ходимнинг иштиёқини сўндириб қўймайдими?” деб ўйланса, ходим “тўғри гапим раҳбарга ёқармикан?” деган ҳадикда бўлади. Натижада жамоада соғлом мулоқот ўрнини “сукут маданияти” эгаллайди. Аслида эса, тўғри йўлга қўйилган фикр алмашинуви жамоа бирдамлигини мустаҳкамлайди ва унинг юксалишига замин яратади.

(Ушбу мақола CI Consult ҳамкори Георгий Донченкога берган интервьюим асосида тайёрланди)

Бозордаги ўзгаришлар компания ички қоидалари (регламентлари) янгиланишидан кўра тезроқ юз бераётган бугунги кунда, раҳбарлар бошқарувнинг янги усулларини излашга мажбур. Энг самарали йўллардан бири — бу кросс-функционал жамоалардир. Бунда маркетологлар, муҳандислар, таъминотчилар ва ишлаб чиқарувчилар алоҳида эмас, балки ягона жамоа сифатида ҳаракат қиладилар.

Йирик компаниялар тажрибаси шуни кўрсатадики, ўзгаришлар алоҳида бўлимларда эмас, балки барча бўғинларни қамраб олган ҳолда амалга оширилса, натижа 30–40 фоизга юқори бўлади. Янги маҳсулот яратиш муддати 40–60 фоизга қисқаради, ялпи фойда (маржа) эса 10–25 фоизга ошади.

Замонавий бизнесда таъминот занжирини бошқариш тобора мураккаблашиб бормоқда. Microsoft компаниясининг сўнгги тажрибаси кўрсатишича, Катта Тил Моделлари (Large Language Models ёки LLM) технологияси бу соҳада инқилобий ўзгаришларга олиб келмоқда. ChatGPT каби тизимлар айнан шу технология асосида ишлайди. Генератив сунъий интеллектнинг бир тури бўлган LLM технологияси маълумотларни қайта ишлаш, таҳлил қилиш ва турли сценарийларни ўрганишни автоматлаштириш имконини беради. Бу эса қарор қабул қилиш вақтини кунлардан дақиқаларгача қисқартиради ва режалаштирувчилар ҳамда раҳбарларнинг иш самарадорлигини сезиларли даражада оширади.

Ҳар куни биз юзлаб саволлар берамиз, аммо улар ҳамиша ҳам самарали бўлавермайди. Баъзан энг муҳим саволлар сўралмай қолади. Бу эса муаммоларни тўғри англаш ва ечимлар топишга ҳалақит беради. Саволлар бериш санъати — бу стратегик қарорлар қабул қилишнинг асосий кўникмаси ҳисобланади.

IMD Business School профессорлари Арно Шевалье ва Фредерик Далсас томонидан Harvard Business Review журналида чоп этилган тадқиқотга кўра, самарали саволлар беш турга бўлинади:

1. Тергов саволлари — муаммонинг моҳиятини аниқлаш учун қўллаш мумкин. Бу саволлар муаммонинг асл сабабини топишга ёрдам беради. Масалан, бунга “Нима учун сотувлар пасайди?”, “Нима ишлаяпти ва нима ишламаяпти?” ёки “Муаммонинг сабаблари нимада?” каби саволлар киради. Бу турдаги саволлар лойиҳа бошида ёки муаммо юзага келганда фойдали бўлади.

Европа Иттифоқи яқинда глобал таъминот занжирларини ўзгартиришга қаратилган иккита муҳим қонунчиликни жорий этди: Европа Иттифоқининг Корпоратив Барқарорлик Бўйича Лозим Текшируви Директиваси (The Corporate Sustainability Due Diligence Directive, CSDDD ёки CS3D) ва Германиянинг Таъминот Занжири Қонуни (Lieferkettensorgfaltspflichtengesetz ёки LkSG). Ўзбекистон ва Марказий Осиё мамлакатлари учун бу ўзгаришлар алоҳида аҳамиятга эга, чунки улар Европа Иттифоқи бозори билан кенг алоқаларга эга ва кўплаб йирик Европа компанияларининг таъминот занжирларига киритилган. Минтақадаги компаниялар ушбу янги қоидаларга мослашиш ва уларнинг талабларига жавоб бериш учун ўз бизнес моделларини қайта кўриб чиқишлари керак бўлади. Шу билан бирга, бу ўзгаришлар минтақада масъулиятли ва барқарор бизнес амалиётини ривожлантириш учун катта имконият яратади.

Жамоаларни самарали бошқариш ва аъзоларининг салоҳиятини тўлиқ рўёбга чиқариш ҳар бир раҳбарнинг энг долзарб вазифаларидан бири ҳисобланади. Аммо бу мураккаб жараён бўлиб, раҳбарлардан юксак маҳорат ва билимни талаб қилади. Ҳар бир жамоа аъзоси ўзига хос шахсият, қадрият ва интилишларга эга бўлиб, уларнинг ўзаро муносабатлари мураккаб ва кўп ҳолларда кутилмаган натижаларга олиб келиши мумкин.

Бахтимизга, замонавий психология ва менежмент илми бизга жамоа динамикаси ва индивидуал мотивациянинг моҳиятини чуқурроқ англашга ёрдам берадиган бир қатор самарали ёндашувлар ва назарияларни тақдим этади. Ушбу мақолада биз ана шундай назария ва ёндашувларнинг энг муҳимларини кўриб чиқамиз ҳамда уларни амалиётда қўллаш орқали жамоангизнинг самарадорлигини қандай ошириш мумкинлиги ҳақида сўз юритамиз.

Business Process Outsourcing (BPO) — бу компанияларнинг ўз бизнес жараёнларини ташқи провайдерларга ишониб топшириш амалиётидир. Бу ёндашув компанияларга ўз харажатларини 20-30% гача камайтириш, унумдорликни 30-50% гача ошириш ва асосий фаолиятга эътиборни қаратиш имконини беради. BPO хизматлари глобал миқёсда кенг тарқалган бўлиб, кўплаб ривожланаётган мамлакатлар BPO саноатининг етакчиларига айланган. Умумий BPO бозори 2023 йилда 280 миллиард доллар бўлган ва 2023-2030 йиллар оралиғида йиллик ўртача 9.4% ўсиш кўрсаткичи билан ўсиши кутилмоқда.

Ўзбекистон ҳам BPO соҳасида муваффақиятга эришиш учун қатъий қадамлар ташламоқда. Мамлакатнинг Европа ва Осиё ўртасидаги стратегик жойлашуви, ёш ва истеъдодли ишчи кучи, ҳукуматнинг қўллаб-қувватлаши ва ривожланаётган технологик инфратузилмаси BPO саноатини ривожлантириш учун қулай шароит яратади. 2024 йилда Ўзбекистоннинг BPO бозори 0.57 млрд долларга етди ва келгуси тўрт йил ичида йиллик ўсиш суръати 14% бўлиши кутилмоқда.

Янги менежер ролини қабул қилиш ҳам қизиқарли, ҳам қийин вазифа. Сиз кўпроқ масъулиятни ўз зиммангизга оласиз, жамоани бошқаришни бошлайсиз ва атрофдагилар сиздан каттароқ натижаларни кута бошлашади. Бироқ, тўғри фикрлаш тарзи ва ёндашув билан сиз биринчи кундан бошлаб ўзингизни муваффақиятга тайёрлашингиз мумкин. Қуйида янги менежерларнинг муваффақиятли бўлишига ёрдам берадиган баъзи муҳим маслаҳатлар келтирилган:

1. Ишончни мустаҳкамлаш:

• Ёдингизда тутинг, сиз ёлғиз эмассиз. Кўпгина янги менежерлар бошида ўзларида ишончсизликни ҳис қилишади, бу табиий ҳол. Аммо сизнинг жамоангиз ва раҳбарларингиз сизнинг муваффақиятли бўлишингизни хоҳлашади. Кимдир сизнинг салоҳиятингизни тан олгани учун ушбу лавозимга танланганингизни ёдда тутиб, ўз қобилиятларингизга ишонинг.