Ta'sir o'tkazishning 5 eshigi: Ishontirish san'ati va psixologiyasi
Iskandar Maxmudov
Biz har kuni, xohlaymizmi-yo’qmi, boshqalarga ta’sir o’tkazamiz. Bu ba’zan dalillar orqali, ba’zan tinglash orqali, ba’zida esa shunchaki o’z qarashlarimizni hikoya qilish orqali sodir bo’ladi. Aslida esa, ta’sir o’tkazishni taklif sifatida qabul qilish mumkin.
Bu – insonlar bilan ular turgan joyda uchrashish, ularning dunyosiga hurmat bilan kirish va ular o’z ixtiyori bilan kirishni tanlashi mumkin bo’lgan eshikni ochish san’atidir.
Bu postda ta’sir o’tkazishning beshta “eshigi” haqida so’z boradi: Mantiq, Qat’iyat, Muzokara, Ilhom va Aloqa.
Shaxsiy uslub va uning chegaralari
Har birimizning o’z tabiiy uslubimiz bor: kimdir faktlarga tayanadi, kimdir qat’iy ishonchga; ba’zilar murosa izlaydi, boshqalar esa ilhomlantiruvchi hikoyalarga. Bularning hech biri noto’g’ri emas.
Biroq, bizning tabiiy uslubimiz nafaqat qanday gapirishimizni, balki dunyoni qanday ko’rishimizni ham belgilaydi. Agar men ma’lumotlarga suyansam, kimningdir hikoyasini ilhomlantiruvchi emas, zaif deb qabul qilishim mumkin. Agar men qat’iyatni afzal ko’rsam, ikkilanishni mas’uliyatsizlik deb tushunishim mumkin, vaholanki u muzokara uchun imkoniyat bo’lishi mumkin.
Bizning sevimli eshigimiz filtrga aylanadi. Eng katta xavf shundaki, biz bu farqni qarshilik deb adashtiramiz va suhbatdoshimizni “qiyin odam” deb o’ylaymiz, aslida esa ular shunchaki boshqa eshik oldida turgan bo’lishadi.
Ta’sir o’tkazish aynan shu kamtarlikdan – biz eng ko’p ishongan eshik boshqalar kutayotgan eshik bo’lmasligi mumkinligini tan olishdan boshlanadi.
1. Mantiq eshigi
Bu eshik oldida faktlar, risklar va samaradorlikni qadrlaydiganlar turadi. Ularga tayyorgarlik bilan, aniq reja va isbotlar orqali yondashiladi. Lekin faqat mantiqqa berilish munosabatni sovutishi va hamdardlikka o’rin qoldirmasligi mumkin.
2. Qat’iyat eshigi
Bu eshik oldida qat’iy pozitsiya va lo’ndalikni hurmat qiladiganlar turadi. Ular uchun aniqlik – hurmat shakli. Bunday yondashuv ishonch bilan, qisqa va aniq gapirishni taqozo etadi. Ammo qat’iyat osonlik bilan tajovuzkorlikka aylanib, muloqotni to’xtatib qo’yishi mumkin.
3. Muzokara eshigi
Bu eshik oldida “g’alaba” emas, balki o’zaro manfaatni qidiradiganlar turadi. Ular moslashuvchanlikni afzal ko’rishadi. Bunda diqqat bilan tinglash va muammoni birgalikda hal qilishni taklif etish muhim. Biroq, doimiy murosaga kelish sizni zaif va o’z pozitsiyasiga ega emasdek ko’rsatishi mumkin.
4. Ilhom eshigi
Bu eshik oldida texnik tafsilotlardan ko’ra maqsad va qadriyatlar haqidagi suhbatlarni qadrlaydiganlar turadi. Ularga hikoyalar so’zlash va g’oyalarni qadriyatlar bilan bog’lash orqali yaqinlashiladi. Lekin aniq qadamlar bilan mustahkamlanmagan ilhom quruq va’daga aylanib, ishonchni so’ndirishi mumkin.
5. Aloqa eshigi
Bu eshik oldida “yana kim shunday qilyapti?” deb so’raydigan va ijtimoiy isbotga tayanadiganlar turadi. Ularga o’zaro tanishlarni jalb qilish, tavsiyalar va hayotiy misollar keltirish orqali ta’sir o’tkaziladi. Shu bilan birga, faqat boshqalarga tayanish shaxsiy pozitsiyangizni zaiflashtirishi mumkin.
Ta’sir o’tkazishning paradoksi
Bu beshta eshikning har biri munosabatlarga yo’l ochadi. Lekin ularning har biri, agar me’yordan oshsa, devorga aylanadi: Mantiq sovuqlashadi, qat’iyat zulmga aylanadi, muzokara zaiflikka, ilhom quruq so’zlarga, aloqalar esa qaramlikka.
Asosiy vazifaga o’z tabiiy uslubimizdan voz kechish emas, balki u qachon ish bermayotganini payqay olish va o’zimizga “Suhbatdoshim qaysi eshik oldida turibdi? U qanday tilda gapiryapti?” degan savol berish kiradi. Shunda ta’sir o’tkazish o’zimiz bilgan eshikni qattiqroq taqillatishdan ko’ra, suhbatdoshimiz ochib turgan eshik tomonga yurishga aylanadi.
Ko’ndirish – bu aqlli taktikalar yoki manipulyatsiya emas. Bu – hozir bo’lish, tinglash va suhbatdosh uchun nima muhimligini anglab, unga to’g’ri yo’lni ongli ravishda taklif qilishdir.
Keyingi suhbatingizda qaysi eshikni taqillatishni tanlaysiz?
