Navigator yo’nalishni qayta hisoblaganda e’tibor berganmisiz? U vaziyatga hissiyot bilan emas, tahlil bilan yondashadi: hozirgi nuqtani aniqlaydi va manzilga eltuvchi eng maqbul yo’lni qayta hisoblab chiqadi.

Biz ham yil so’ngida xolisona sarhisob qilsak, hozirgi yo’limizni asl maqsadlarimiz sari to’g’rilash osonroq bo’ladi.

Boshqaruv fani va psixologiyada vaziyatni to’g’ri baholash uchun yuzaki faktlarga emas, tub sabablarga e’tiborni qaratish tavsiya qilinadi. Buni quyidagi savollar orqali amalga oshirsa bo’ladi:

💎 Energiya manbai:
O’tgan yil davomida bajarilgan qaysi ishlar menga eng ko’p ichki qoniqish va energiya berdi? Bu mening kuchli tomonlarim va asl ichki qoniqish omillarimni aniqlashga yordam beradi.

Biz har kuni, xohlaymizmi-yo’qmi, boshqalarga ta’sir o’tkazamiz. Bu ba’zan dalillar orqali, ba’zan tinglash orqali, ba’zida esa shunchaki o’z qarashlarimizni hikoya qilish orqali sodir bo’ladi. Aslida esa, ta’sir o’tkazishni taklif sifatida qabul qilish mumkin.

Bu – insonlar bilan ular turgan joyda uchrashish, ularning dunyosiga hurmat bilan kirish va ular o’z ixtiyori bilan kirishni tanlashi mumkin bo’lgan eshikni ochish san’atidir.

Bu postda ta’sir o’tkazishning beshta “eshigi” haqida so’z boradi: Mantiq, Qat’iyat, Muzokara, Ilhom va Aloqa.

Rivojlanishning asosida doim muloqot yotadi. Kuchli jamoani shakllantirish nafaqat to’g’ri vazifa qo’yish, balki fikr-mulohazalarni to’g’ri yetkaza olish va qabul qila bilish mahoratiga ham bog’liq. Bu ikki tomonlama harakatni talab qiladigan nozik jarayondir.

Aksariyat hollarda rahbarlar ham, xodimlar ham fikr bildirishga ikkilanadi. Rahbar “tanqidim xodimning ishtiyoqini so’ndirib qo’ymaydimi?” deb o’ylansa, xodim “to’g’ri gapim rahbarga yoqarmikan?” degan hadikda bo’ladi. Natijada jamoada sog’lom muloqot o’rnini “sukut madaniyati” egallaydi. Aslida esa, to’g’ri yo’lga qo’yilgan fikr almashinuvi jamoa birdamligini mustahkamlaydi va uning yuksalishiga zamin yaratadi.

(Ushbu maqola CI Consult hamkori Georgiy Donchenkoga bergan intervyuim asosida tayyorlandi)

Bozordagi o’zgarishlar kompaniya ichki qoidalari (reglamentlari) yangilanishidan ko’ra tezroq yuz berayotgan bugungi kunda, rahbarlar boshqaruvning yangi usullarini izlashga majbur. Eng samarali yo’llardan biri — bu kross-funksional jamoalardir. Bunda marketologlar, muhandislar, ta’minotchilar va ishlab chiqaruvchilar alohida emas, balki yagona jamoa sifatida harakat qiladilar.

Yirik kompaniyalar tajribasi shuni ko’rsatadiki, o’zgarishlar alohida bo’limlarda emas, balki barcha bo’g’inlarni qamrab olgan holda amalga oshirilsa, natija 30–40 foizga yuqori bo’ladi. Yangi mahsulot yaratish muddati 40–60 foizga qisqaradi, yalpi foyda (marja) esa 10–25 foizga oshadi.

Zamonaviy biznesda ta’minot zanjirini boshqarish tobora murakkablashib bormoqda. Microsoft kompaniyasining so’nggi tajribasi ko’rsatishicha, Katta Til Modellari (Large Language Models yoki LLM) texnologiyasi bu sohada inqilobiy o’zgarishlarga olib kelmoqda. ChatGPT kabi tizimlar aynan shu texnologiya asosida ishlaydi. Generativ sun’iy intellektning bir turi bo’lgan LLM texnologiyasi ma’lumotlarni qayta ishlash, tahlil qilish va turli ssenariylarni o’rganishni avtomatlashtirish imkonini beradi. Bu esa qaror qabul qilish vaqtini kunlardan daqiqalargacha qisqartiradi va rejalashtiruvchilar hamda rahbarlarning ish samaradorligini sezilarli darajada oshiradi.

Har kuni biz yuzlab savollar beramiz, ammo ular hamisha ham samarali bo’lavermaydi. Ba’zan eng muhim savollar so’ralmay qoladi. Bu esa muammolarni to’g’ri anglash va yechimlar topishga halaqit beradi. Savollar berish san’ati — bu strategik qarorlar qabul qilishning asosiy ko’nikmasi hisoblanadi.

IMD Business School professorlari Arno Shevalye va Frederik Dalsas tomonidan Harvard Business Review jurnalida chop etilgan tadqiqotga ko’ra, samarali savollar besh turga bo’linadi:

1. Tergov savollari — muammoning mohiyatini aniqlash uchun qo’llash mumkin. Bu savollar muammoning asl sababini topishga yordam beradi. Masalan, bunga “Nima uchun sotuvlar pasaydi?”, “Nima ishlayapti va nima ishlamayapti?” yoki “Muammoning sabablari nimada?” kabi savollar kiradi. Bu turdagi savollar loyiha boshida yoki muammo yuzaga kelganda foydali bo’ladi.

Yevropa Ittifoqi yaqinda global ta’minot zanjirlarini o’zgartirishga qaratilgan ikkita muhim qonunchilikni joriy etdi: Yevropa Ittifoqining Korporativ Barqarorlik Bo’yicha Lozim Tekshiruvi Direktivasi (The Corporate Sustainability Due Diligence Directive, CSDDD yoki CS3D) va Germaniyaning Ta’minot Zanjiri Qonuni (Lieferkettensorgfaltspflichtengesetz yoki LkSG). O’zbekiston va Markaziy Osiyo mamlakatlari uchun bu o’zgarishlar alohida ahamiyatga ega, chunki ular Yevropa Ittifoqi bozori bilan keng aloqalarga ega va ko’plab yirik Yevropa kompaniyalarining ta’minot zanjirlariga kiritilgan. Mintaqadagi kompaniyalar ushbu yangi qoidalarga moslashish va ularning talablariga javob berish uchun o’z biznes modellarini qayta ko’rib chiqishlari kerak bo’ladi. Shu bilan birga, bu o’zgarishlar mintaqada mas’uliyatli va barqaror biznes amaliyotini rivojlantirish uchun katta imkoniyat yaratadi.

Jamoalarni samarali boshqarish va a’zolarining salohiyatini to’liq ro’yobga chiqarish har bir rahbarning eng dolzarb vazifalaridan biri hisoblanadi. Ammo bu murakkab jarayon bo’lib, rahbarlardan yuksak mahorat va bilimni talab qiladi. Har bir jamoa a’zosi o’ziga xos shaxsiyat, qadriyat va intilishlarga ega bo’lib, ularning o’zaro munosabatlari murakkab va ko’p hollarda kutilmagan natijalarga olib kelishi mumkin.

Baxtimizga, zamonaviy psixologiya va menejment ilmi bizga jamoa dinamikasi va individual motivatsiyaning mohiyatini chuqurroq anglashga yordam beradigan bir qator samarali yondashuvlar va nazariyalarni taqdim etadi. Ushbu maqolada biz ana shunday nazariya va yondashuvlarning eng muhimlarini ko’rib chiqamiz hamda ularni amaliyotda qo’llash orqali jamoangizning samaradorligini qanday oshirish mumkinligi haqida so’z yuritamiz.

Business Process Outsourcing (BPO) - bu kompaniyalarning o’z biznes jarayonlarini tashqi provayderlarga ishonib topshirish amaliyotidir. Bu yondashuv kompaniyalarga o’z xarajatlarini 20-30% gacha kamaytirish, unumdorlikni 30-50% gacha oshirish va asosiy faoliyatga e’tiborni qaratish imkonini beradi. BPO xizmatlari global miqyosda keng tarqalgan bo’lib, ko’plab rivojlanayotgan mamlakatlar BPO sanoatining yetakchilariga aylangan. Umumiy BPO bozori 2023-yilda 280 milliard dollar bo’lgan va 2023-2030 yillar oralig’ida yillik o’rtacha 9.4% o’sish ko’rsatkichi bilan o’sishi kutilmoqda.

O’zbekiston ham BPO sohasida muvaffaqiyatga erishish uchun qat’iy qadamlar tashlamoqda. Mamlakatning Yevropa va Osiyo o’rtasidagi strategik joylashuvi, yosh va iste’dodli ishchi kuchi, hukumatning qo’llab-quvvatlashi va rivojlanayotgan texnologik infratuzilmasi BPO sanoatini rivojlantirish uchun qulay sharoit yaratadi. 2024-yilda O’zbekistonning BPO bozori 0.57 mlrd dollarga yetdi va kelgusi to’rt yil ichida yillik o’sish sur’ati 14% bo’lishi kutilmoqda.

Yangi menejer rolini qabul qilish ham qiziqarli, ham qiyin vazifa. Siz ko’proq mas’uliyatni o’z zimmangizga olasiz, jamoani boshqarishni boshlaysiz va atrofdagilar sizdan kattaroq natijalarni kuta boshlashadi. Biroq, to’g’ri fikrlash tarzi va yondashuv bilan siz birinchi kundan boshlab o’zingizni muvaffaqiyatga tayyorlashingiz mumkin. Quyida yangi menejerlarning muvaffaqiyatli bo’lishiga yordam beradigan ba’zi muhim maslahatlar keltirilgan:

1. Ishonchni mustahkamlash:

• Yodingizda tuting, siz yolg’iz emassiz. Ko’pgina yangi menejerlar boshida o’zlarida ishonchsizlikni his qilishadi, bu tabiiy hol. Ammo sizning jamoangiz va rahbarlaringiz sizning muvaffaqiyatli bo’lishingizni xohlashadi. Kimdir sizning salohiyatingizni tan olgani uchun ushbu lavozimga tanlanganingizni yodda tutib, o’z qobiliyatlaringizga ishoning.